Dyskusja punktowana - autorem dyskusji punktowanej jest John Zola, wykładowca Fairview High School Boulder, Colorado. Dyskusja punktowana przyzwyczaja uczniów do prowadzenia rozmowy w kulturalny sposób, tak aby nikomu nie przerywać wypowiedzi, nikogo nie obrażać i cały czas kontrolować sytuację, w której się uczestniczy.

Dyskusję taką łatwo punktować i nauczyciele mogą w krótszym czasie odpytać większą część uczniów.

Zasady dyskusji punktowanej są następujące:

1. Czterech-ośmiu uczniów siedzi na środku klasy w małym kółku lub półkolu, aby się wzajemnie widzieć.
2. Dyskusja trwa 8-20 minut, w zależności od tematu i wieku dyskutantów.
3. Uczestnicy posługują się planem dyskusji, by nie odbiegać zanadto od tematu, mogą również korzystać ze swoich notatek.
4. Aby dyskusja była wartościowa, uczniowie powinni być wybrani wcześniej i mieć czas w domu, by przygotować odpowiednie argumenty, dobrać literaturę, opracować materiał statystyczny. Słowem zebrać takie fakty i dane, które będą dobrze popierały jego stanowisko.
5. Uczniowie dobrze znają zasady punktacji, najlepiej, by były widoczne przez wszystkich przez cały czas trwania dyskusji. Można je rozpisać na brystolu i powiesić na ścianie klasopracowni. Dobrze byłoby omówić je na lekcji organizacyjnej, a potem tylko przypominać główne założenia. Łatwe do zapamiętania będą takie hasła:
   • Trzymaj się głównych problemów.
   • Bądź twórczy i aktywny.
   • Pamiętaj! Siła argumentu a nie argument siły.
   • Odróżniaj fakty od opinii.
   • Wypowiadaj się jasno, krótko i zwięźle; inni też chcą zabrać głos.

Zasady punktowania dyskusji:

1. Nauczyciel przyznaje punkty dodatnie za: zajęcie stanowiska w omawianej kwestii, wykorzystanie dowodów na poparcie stanowiska lub prezentacja informacji opartej o fakty, sformułowanie analogii, zauważenie sprzeczności, sformułowanie istotnej uwagi, zauważenie nieistotnej uwagi, wciągnięcie innej osoby do dyskusji, posunięcie dyskusji „do przodu”.
2. Punkty ujemne można otrzymać za: atak osobisty, monopolizowanie dyskusji, przerywanie, brak zainteresowania dyskusją, formułowanie mało istotnych uwag.
3. Dyskusję punktowaną prowadzi się z wielką przyjemnością wtedy, gdy słyszymy, jak uczniowie przepraszają się wzajemnie za przerywanie komuś wypowiedzi. Uczeń nie traci punktu, jeśli się grzecznie wycofa.
4. Nauczyciel nie powinien ingerować w trakcie dyskusji, jego zadaniem jest przyznawanie punktów za indywidualny wkład każdego ucznia do dyskusji. Siedząc z boku, notuje na specjalnej karcie oceniania ilość zebranych przez uczniów punktów.
5. Po zakończeniu dyskusji nauczyciel podlicza punkty każdego ucznia i informuje go o uzyskanej ocenie.

Uwagi dla nauczyciela:

1. Temat lekcji nie może obejmować zbyt obszernego materiału merytorycznego, zaś plan dyskusji nie powinien zawierać dużej ilości punktów.
2. Nie powinno się przerywać trwającej dyskusji, dobrze jest więc, gdy nauczyciel notuje sobie pewne kwestie do omówienia i wyjaśnia po jej zakończeniu. Mogą to być błędnie podane fakty, pewne pojęcia, które należy uwypuklić, stwierdzenie zasługujące na dodatkowe przemyślenie przez całą klasę.
3. Po zakończeniu dyskusji nauczyciel musi koniecznie podsumować zarówno jej przebieg, jak i podane informacje oraz przedstawione idee, a także podać uczniom ilość zdobytych przez nich punktów. Najlepiej przygotować to w formie tabeli, którą podałam w poprzednich artykułach.
4. Tę metodę trzeba ćwiczyć stopniowo i systematycznie przyzwyczajać uczniów do tego rodzaju dyskusji. Należy więc nie stawiać za pierwszym, czy nawet drugim i trzecim razem złych stopni, bo uczniowie mogą zrazić się do aktywnych metod nauczania.

Przykłady lekcji:

Starożytna Grecja - powtórzenie materiału

Cele:

• powtórzenie, usystematyzowanie i uzupełnienie wiadomości z działu Starożytny Wschód i Starożytna Grecja,
• doskonalenie umiejętności argumentacji, wnioskowania, dyskusji,
• budzenie aktywności i rywalizacji uczniów.

Metody:

• dyskusja punktowana,
• praca grupowa,
• praca pod kierunkiem (tekst źródłowy).

Środki dydaktyczne:

• przygotowane przez nauczyciela krzyżówki,
• mowa Peryklesa na temat ustroju ateńskiego, w: Tukidydes, Wojna peloponeska, Wrocław 1991.

Tok lekcji:

1. Nauczyciel wyjaśnia niezrozumiałe dla uczniów zagadnienia i podaje zakres pracy klasowej.
2. Wybranie uczniów do dyskusji punktowanej i wyjaśnienie jej zasad. Ponieważ jest to lekcja powtórzeniowa, uczniowie nie musieli być wskazani wcześniej.
3. Analiza tekstu Tukidydesa o demokracji ateńskiej jako wprowadzenie do dyskusji.
   • wyjaśnienie kim był autor:

Tukidydes - historyk grecki (ok. 460 - ok. 396 r. p.n.e.). Autor Wojny peloponeskiej. Brał udział w walkach; za spóźnienie się z odsieczą jednemu z miast, skazany na banicję. Wielu więc zdarzeń, które potem opisał był świadkiem. Uznano go za ojca krytyki historycznej. Twierdził, że historia to łańcuch logicznie powiązanych zdarzeń. Analizował zachowania się bohaterów, dopatrując się w psychice przyczyn podejmowanych decyzji.

• odpowiedź na pytanie:
  - Jakie zalety demokracji ateńskiej podkreśla autor?

Nasz ustrój polityczny nie jest naśladownictwem obcych praw, a my sami raczej jesteśmy wzorem dla innych niż inni dla nas. Nazywa się ten ustrój demokracją, ponieważ opiera się na większości obywateli, a nie na mniejszości. W sporach prywatnych każdy obywatel jest równy w obliczu prawa; jeśli zaś chodzi o znaczenie, to jednostkę ceni się nie ze względu na jej przynależność do pewnej grupy, lecz ze względu na talent osobisty, jakim się wyróżnia; nikomu też, kto jest zdolny służyć ojczyźnie, ubóstwo albo nieznane pochodzenie nie przeszkadza w osiąganiu zaszczytów. W naszym życiu państwowym kierujemy się zasadą wolności. W życiu prywatnym nie wglądamy z podejrzliwą ciekawością w zachowanie się naszych współobywateli, nie odnosimy się z niechęcią do sąsiada, jeśli się zajmuje tym, co mu sprawia przyjemność, i nie rzucamy w jego stronę owych pogardliwych spojrzeń, które wprawdzie nie wyrządzają szkody, ale ranią. Kierując się wyrozumiałością w życiu prywatnym, szanujemy prawa w życiu publicznym; jesteśmy posłuszni każdoczesnej władzy i prawom, zwłaszcza tym niepisanym, które bronią pokrzywdzonych, i których przekroczenie przynosi powszechną hańbę.

4. Dyskusja punktowana na temat: Uzasadnij, że V wiek p.n.e. jest słusznie nazywany „Złotym Wiekiem Aten”. Nauczyciel lub wybrany uczeń może zapisywać najważniejsze tezy poszczególnych wystąpień, aby uniknąć powtórzeń argumentów. Można pozostałym uczniom wyznaczyć rolę obserwatorów i oceniających według wcześniej ustalonych kryteriów

5. Podsumowanie dyskusji i wystawienie ocen.

6. Dalsza praca na lekcji, np. nad rozwiązywaniem krzyżówek.

7. Podsumowanie lekcji, ocena najaktywniejszych uczniów.

Ocena rozbiorów Polski. Spory o przyczyny upadku państwa w XVIII wieku

Cele:

• uczeń rozumie wewnętrzne i zewnętrzne przyczyny upadku państwa polskiego w XVIII wieku,
• potrafi sam sformułować wnioski na ten temat,
• potrafi brać udział w dyskusji i bronić swoich argumentów.

Metody:

• rozmowa nauczająca,
• dyskusja punktowana.

Środki dydaktyczne:

• mapa ścienna „Polska w altach 1764-1795”,
• tabela „Spór o przyczyny upadku Rzeczpospolitej szlacheckiej w XIX-XX w.”, w: H. Tomalska, Ściągi dla licealistów…, z. 1, Warszawa 1991, s. 94,
• tabela „Tło i geneza rozbiorów Rzeczpospolitej 1772-1795”, w: A. L. Szczeniak, Historia w szkole średniej. Repetytorium. Pytania egzaminacyjne, Warszawa 1994, s. 125-128,
• P. Jasienica, Rzeczpospolita Obojga Narodów, t. 3: Dzieje agonii, Warszawa 1992, s. 555-570,
• J. A. Gierowski, Historia Polski 1764-1864, Warszawa 1984, s. 101,
• E. Roztworowski, Historia powszechna. Wiek XVIII, Warszawa 1998, s. 463-464.

Tok lekcji:

1. Powtórzenie wiadomości o powstaniu kościuszkowskim i III rozbiorze Polski.
2. Polecenie skierowane do wszystkich uczniów, którzy będą słuchać dyskusji punktowanej, aby wynotowywali wszystkie przyczyny upadku Polski i uporządkowali je na pośrednie i bezpośrednie oraz wewnętrzne i zewnętrzne.
3. Dyskusja punktowana nt. Przyczyny upadku Rzeczpospolitej w XVIII wieku, między wybranymi wcześniej uczniami, którzy przygotowali się w oparciu o podaną wyżej literaturę.
4. Podsumowanie dyskusji i ocena uczniów.
5. Wspólne odczytanie przyczyn z podziałem na pośrednie i bezpośrednie, zewnętrzne i wewnętrzne.
6. Wystawienie ocen aktywnym uczniom.

Między irredentą a ugodą – postawy społeczeństwa polskiego w XIX wieku. Lekcja powtórzeniowa

Cele:

• usystematyzowanie i powtórzenie wiadomości,
• kształtowanie umiejętności słuchania, uzasadniania, argumentowania i wartościowania.

Metody:

• dyskusja punktowana.

Środki dydaktyczne:

• materiały przygotowane przez uczniów.

Tok lekcji:

1. Nauczyciel podaje zakres materiału na pracę klasową i przypomina główne założenia oceny dyskusji punktowanej.
2. Podczas słuchania dyskusji pozostali uczniowie mają wypełnić tabelę:

Postawy społeczeństwa polskiego w XIX wieku

3. Wybrani uczniowie dyskutują na temat Ocena postaw społeczeństwa polskiego w XIX wieku.

4. Podsumowanie i ocena dyskutantów.

5. Sprawdzenie notatek w formie tabeli. Uzupełnienie brakujących informacji.